Moetlees: SONNY SPEK over POLITIEKE CRISIS en het afgenomen vertrouwen in de politiek

Ingezonden opinie op de GeenStijl! Katwijkse wethouder Sonny Spek, vriend van de show, stelt alleen maar vragen

Een jaar geleden reisde ik van Beijing naar Xi'an met een van de indrukwekkende Chinese hogesnelheidstreinen. In een comfortabele coupé legde ik een afstand van 1.216 kilometer af in slechts 4 uur en 10 minuten. Dat is vergelijkbaar met de afstand tussen Amsterdam en Warschau, terwijl je daar al snel zo'n twaalf uur over doet. Of vergelijk het met een reis tussen Groningen en Goes: ongeveer dezelfde reistijd, maar daar bedraagt de afstand slechts 350 kilometer. Op veel plekken werken we nog altijd met een systeem dat in belangrijke mate is gebaseerd op infrastructuur uit een andere tijd. Het zette mij aan het denken.

De les van die treinreis ging natuurlijk niet over treinen. Ze ging over bestuur en de mogelijkheid om vooruit te gaan als samenleving. Over het vermogen van een land om een visie te ontwikkelen, grote keuzes te maken, die vervolgens ook daadwerkelijk uit te voeren en het land beter door te geven aan de volgende generaties. Juist daar wringt het in Nederland steeds vaker. We zijn steeds minder in staat om grote vraagstukken daadwerkelijk op te lossen. Of het nu gaat om het bouwen van woningen, het oplossen van de asielcrisis, voldoende drinkwatervoorzieningen, het tegengaan van netcongestie en ga zo maar door: vrijwel overal zien we dezelfde patronen terug. Besluiten duren jaren, verantwoordelijkheden zijn versnipperd en politieke aandacht verschuift voortdurend van incident naar incident, van relletje naar relletje en van spoeddebat naar spoeddebat. Het laat zien dat ons politieke systeem onvoldoende is toegerust om de uitdagingen van deze tijd aan te kunnen. Wanneer hebben we in Nederland voor het laatst durven dromen van de grote projecten die nodig zijn om het land vooruit te krijgen?

Als we vervolgens naar de landelijke politiek kijken, dan is er niet alleen sprake van politieke onrust, maar van een systeemcrisis. Voor wie dat wil ontkennen, zijn er een paar eenvoudige vragen. Wanneer heeft er voor het laatst een ingrijpende politieke hervorming plaatsgevonden? Waarom moet er een kabinet worden gevormd door partijen die samen geen meerderheid van de kiezers vertegenwoordigen? Waarom lijkt de Tweede Kamer zich vooral bezig te houden met incidentenpolitiek? Welke rechtse partij kan, 25 jaar na Fortuyn, qua organisatiekracht zich meten aan PRO, D66 en de VVD?

We kunnen moeilijk anders concluderen dan dat er sprake is van een politieke systeemcrisis. Een politiek systeem dat is ontworpen voor de verzuilde samenleving van de twintigste eeuw sluit steeds minder goed aan bij de geatomiseerde en geïndividualiseerde samenleving van 2026. 

Al zes jaar kijken we naar kabinetten die onvoldoende doorzettingskracht hebben om noodzakelijke hervormingen door te voeren. We zien zwakke politieke organisaties die draaien om een handvol mensen, een Tweede Kamer die haar prioriteiten niet altijd op orde heeft, een zittingsduur van vier jaar die vaak te kort blijkt om fundamentele veranderingen in gang te zetten en een versnipperd parlement waarin kleine partijen met enkele zetels nauwelijks in staat zijn hun controlerende taak goed uit te voeren.

Dat zou voldoende reden moeten zijn om serieus na te denken over een grondige modernisering van ons politieke stelsel. Een hogere kiesdrempel zou de versnippering kunnen terugdringen en de vorming van stabielere meerderheden vergemakkelijken. Het verplicht democratiseren van politieke partijen zou (rechtse) partijen dwingen te werken aan hun partijkader en organisatievermogen. Daarnaast zou een zittingsduur van zes jaar voor de Tweede Kamer kabinetten en Kamerleden meer ruimte geven om hervormingen daadwerkelijk door te voeren in plaats van voortdurend te regeren met de volgende verkiezingen in het achterhoofd.

Maar ook de rechtse kiezer ontkomt niet aan zelfkritiek. In de 28 jaar dat ik hier in Nederland rondloop stemt een groot deel van Nederland op partijen die zeggen verandering te willen, maar er niet in slagen sterke politieke organisaties op te bouwen. De PVV heeft nooit serieus geïnvesteerd in partijopbouw en kadervorming, en is daarmee een electorale eenmanszaak. BBB lijkt nog altijd zoekende naar haar identiteit. Forum voor Democratie is verworden tot een schim van wat het ooit pretendeerde te zijn en inmiddels verworden tot een geldmachine voor de partijtop. JA21 worstelt met haar positionering. En inmiddels dient de volgende afsplitsing zich alweer aan in de vorm van DNA.

Het gevolg is dat rechts regelmatig verkiezingen wint, maar zelden de institutionele kracht ontwikkelt om langdurig richting te geven aan het land en verzandt in politieke amateurisme. Daarmee wordt iedere verkiezing opnieuw een strijd tussen onvrede en teleurstelling, zonder dat er een helder alternatief ontstaat. Dat heeft geleid tot het grote wantrouwen dat veel Nederlanders tegenwoordig hebben in de landelijke politiek.

Misschien nog belangrijker is dat de rechterflank nauwelijks werk heeft gemaakt van een langetermijnvisie voor Nederland. Tegen asielmigratie, tegen doorgeschoten stikstofbeleid, tegen onrealistische klimaatdoelen en tegen woningbouwbeperkingen zijn, is nog geen toekomstvisie. Dat zijn standpunten, geen bestemming. Hier ligt de basis voor het feit dat elk politiek experiment mislukt en we laten hier rechtse politici te makkelijk mee wegkomen. Het verloop van het kabinet-Schoof is daarbij het meest heldere voorbeeld. Voor het eerst in jaren kreeg de rechterflank de kans om haar ideeën om te zetten in bestuur. Maar in plaats van een breed toekomstverhaal, een sterke organisatie en een duidelijke hervormingsagenda zagen we opnieuw verdeeldheid, improvisatie, gepruts en een voortdurende focus op de politieke actualiteit van de dag.

Als jonge rechts stemmende kiezer vraag ik mij steeds vaker af: wat is het grote rechtse project voor de komende dertig jaar? Wat is het hedendaagse Nederlandse equivalent van de Deltawerken, de Zuiderzeewerken of de aanleg van onze nationale infrastructuur waar wij mee aan de slag willen? Wat is het positieve project dat Nederland sterker, rijker of veiliger maakt? Waar willen we als land naartoe, waar geloven we in en welke keuzes horen daarbij?

De generaties voor ons bouwden de Zuiderzeewerken, de Deltawerken, Schiphol, de Rotterdamse haven en het Nederlandse gasnetwerk. Zolang rechts vooral reageert op de plannen van anderen, zal het initiatief bij links en het politieke midden blijven liggen. Wie een land wil veranderen, moet meer bieden dan kritiek alleen. Die moet ook een overtuigend verhaal hebben over de toekomst en daar vanaf vandaag aan gaan werken.