(dingen die je kunt hebben: pech, een slechte dag, een slecht huwelijk, schulden, problemen, kanker, een pesthumeur, een literatuuropvatting)

Ja wij lazen dus een poosje terug een recensie van De overbodigen, de nieuwe roman van Herman Koch, in NRC. Thomas de Veen gaf 'm één bal, en dat mag, Thomas weet immers heel veel over literatuur en wij niet, wij lezen boeken gewoon omdat we dat leuk vinden, om even onze gedachten te verzetten, te ontsnappen aan de wereld, terwijl Thomas juist boeken leest om chocola te maken van de wereld, wat uiteraard ook prima is, alleen resulteert het erin dat hij vindt dat schrijvers ook boeken moeten schrijven die hem vertellen hoe de wereld in elkaar zit, en bij voorkeur ook hoe hij zich tot die wereld moet verhouden. Hij vindt morele oordelen een morele verplichting, en verwacht dat iedereen dat met hem eens is. Zo kan het dus gebeuren dat Thomas een roman leest waarin hoofdpersoon Herbert een immorele hufter is, waardoor hij wat begint te zwatelen over "idiote-maar-reële importheffingen" en "een bijna-invasie van Groenland", al is onduidelijk wat dit met Herman Koch te maken heeft, die is namelijk bepaald geen econoom en bovendien te ziek om in zijn eentje Groenland te veroveren dan wel niet verdedigen. Afijn, Thomas vraagt zich vervolgens af: "Is De overbodigen dan misschien toch een zinnig en waardevol boek, omdat de roman toont hoe de moraal in trumpiaanse tijden buitenspel staat?" Even later: "Misschien wil Koch waarschuwen, door dit mensbeeld te tonen, dat zo onontkoombaar cynisch is?" Weer iets verder noemt hij het verhaal "belachelijk" en "onredelijk", en roept vervolgers schrijvers en lezers "die niet willen dat de wereld zo werkt" op om "in verzet te komen" door "redelijk te blijven nadenken" en  te "eisen dat iedereen dit doet". Mogelijk verwacht hij geëngageerde literatuur omdat hij zelf geëngageerde literatuurrecensies schrijft. In ieder geval mondt wat begint als een boekrecensie uit in een tamelijk warrig pamflet, dat weinig tot niets zegt over het werk dat Thomas bespreekt - een beetje zoals dit topic, kortom.

Nu we het er toch over hebben: uitstekende roman, we raden 'm van harte aan, Herman Koch stelt nooit teleur.

Grote schrijver, grote speler

Goed nieuws voor Cees Nooteboom: hij zal het boekenweekessay van 2026, waarin Doortje Smithuijsen haar navel volledig leegschraapt en daarna kruidt met wat uiterst voorspelbare inzichten, moeten missen. Hij is namelijk dood. De beste man werd 92, en laat een lijvig oeuvre achter, dat ook nog eens helemaal de moeder vertaald de wijde wereld rondtrok. Dat deed hij zelf ook, wat uitstekende kopij opleverde in een tijd waarin de NPO nog niet elke maand een gekmakend stompzinnig reisprogramma olv een BN'er uitboerde. En ja, geen gezeik, die romans waren ook steengoed, al schreef Sees een beetje zoals de gemiddelde vrouw over haar dag vertelt: met een rijk oog voor detail dat als positief kán worden ervaren. Postuum kun je de Nobelprijs voor Literatuur overigens niet winnen, dus die kans is nu definitief verkeken. Afijn. We stoffen Rituelen af en gaan 'm dit weekend eens stevig herlezen. RIP. 

(Kijktip: Cees Nootebom vs Ivo Niehe)

Rechts: vullen

Echt ontzettend leuk dat DPG een eigen audioboeken- en podcastapp heeft, zodat naast schrijvers die stukjes schrijven nu ook schrijvers die boeken schrijven kunnen worden uitgeknepen. Innovatie! Schrijnende aanklacht van de (overigens geweldige) dichter Lieke Marsman op BlueSky. Ze won nota bene de Fluister Award voor het beste boek van 2025, en daar koop je dus precies helemaal niets voor. Op datzelfde Fluister werd namelijk in datzelfde jaar 525157,7334 minuten naar datzelfde boek geluisterd, wat Marsman het indrukwekkende bedrag van 207 euro opleverde. "Een abonnement op Fluister kost 9,99 per maand," sombert ze, "en DPG het moederbedrijf van Fluister, maakt 275 miljoen winst per jaar." Is natuurlijk niet verbazingwekkend van een bedrijf dat jarenlang bergachtige bonussen uitkeerde aan hoofdredacteuren wiens kranten voor een aanzienlijk deel werden volgeschreven door onderbetaalde freelancers, maar toch.

10/10

Deze rubriek leent zich het best voor stijlloze fileringen van het semi-intellectuele gepruttel van prutsers, maar hoe cynisch we ook zijn, soms vinden we een boek gewoon heel erg goed, zo goed dat het met geen mogelijkheid lukt om er cynisch over te doen - ironisch genoeg zijn dat dan vaak weer ontzettend cynische boeken.  

Neem de nieuwe roman van de Brits-Amerikaanse schrijver Ben Markovits, The Rest of Our Lives. Sodeju dat is een zwartgallige blik op het huwelijk, ouder worden, wat aanmodderen. Hoofdpersoon en verteller is de onuitstaanbare en volledig in zichzelf gekeerde Tom, die zijn jongste dochter afzet bij de universiteit waar ze gaat studeren. Geval wil: zijn vrouw had een jaar of dertien geleden kortstondig een affaire met ene Zach uit de synagoge, en op dat moment besluit onze Tom dat hij zodra de kinderen uit huis zijn ook pleite is.

Hee geëngageerde literatuur, dat zullen linkse mensen vast leuk vinden

Sleutelscene: beeld van Lale die eerst mét hoofddoek tussen haar medestudenten in de VU zit, ietwat nors, in haar zelf gekeerd, en kort daarna: zonder, bevrijd, naar buiten gekeerd, het juk afgeworpen. Het wrange: ze betaalt twee keer een krankzinnige prijs voor haar vrijheid. Eerst verstoten worden, en daarna een groot gedeelte van die vrijheid weer moeten inleveren, omdat de verstoters en hun medestanders weigeren hun bloeddorst onder stoelen of banken te steken. 

Ook malloot: Lale die aangeeft zichzelf als columnist te hebben aangeboden bij Trouw, de Volkskrant en NRC. Bestsellerauteur met (op dat moment) een vaste plek in Het Parool gaat moedwillig op presenteerblaadje liggen, maar op de een of andere manier zien drie kwaliteitskranten, stuk voor stuk met diversiteit hoog in het vaandel, er geen brood in. Beetje lafjes, maar nu ook weer niet verbazingwekkend voor links. (Op rechts is het ook niet per se zaligmakend, daar krijgt ze dan weer een menigte muffe meningmannetjes achter zich aan omdat ze het gore lef heeft een van hen afwijkend standpunt in te nemen omtrent Israël). 

Afijn, lang verhaal kort, kijk die docu. We hebben Ayaan Hirsi Ali Nederland uit laten jagen en Theo van Gogh laten vermoorden. Zorg goed voor dit exemplaar, svp - ze komen maar eens in de zoveel decennia langs.

Taliban bijna net zo erg als Donald Trump

Slecht nieuws voor de Afghaanse lezersschare van Doortje Smithuijsen en Anousha Nzume: hun oeuvre is met onmiddellijke ingang niet meer beschikbaar op lokale universiteiten, waar ALLE door vrouwen geschreven boeken op last van de Taliban verboden zijn. Ook in de ban: genderwetenschappen, alles over mensenrechten, alles over seksuele intimidatie, en alles dat de Iranisering van Afghanistan (?) zou versnellen. Hee wat gek waren deze Taliban niet de gematigde Taliban nee hoor helemaal niet. Hier lijstje al eerder verboden zaken, waaronder schaken, niet-turquoise taxi's en te korte baarden.

Mandarijntje erbij

Als u geen zin meer heeft in dat Engelse onderonsje in de Europa League en nog eens iets wil opsteken van wat men wél cultuur kan noemen: welkom! We moeten het hebben over Willem Frederik Hermans, een van 's lands beruchtste en meest gevierde schrijvers ooit. Van de 'mislukkingskunstenaar', die Nederland verliet (maar niet losliet) voor Parijs en Brussel, is uiteraard bijkans alles al bekend. Zo zijn er zo'n tien jaar geleden twee kloeke boeken over zijn leven verschenen van Willem Otterspeers hand en staat veel van wat hij vond en dacht geschreven of op beeld. Toch zagen wij op YouTube iets gepubliceerd wat we nog niet eerder hadden gezien: een video uit 1968 waarin Hermans in zijn hoogtijdagen wordt geïnterviewd door Trino Flothuis, een van de weinige journalisten waar Hermans over te spreken was, maar die niet lang na het interview op dertigjarige leeftijd een einde aan zijn leven maakte. Enfin, úw geestelijk welzijn kan maar beter worden opgevrolijkt, en wel door de in dit specifieke interview bijzonder milde en geestige Hermans. Geniet hierboven daarom van het schitterende pareltje van een interview over onder andere de democratie in Nederland, 'het onweerhoudbaar meegetrokken worden in het establishment van D66' (vooruitziende blik toen van WFH), de gemiddelde Nederlander en zijn gewezen schrijfbroeder en toenmalig rivaal Gerard Reve. Hieronder klikken voor nog meer Hermansgoud, als u daarvan houdt.

Diversiteit en exclusie

Een van de grootste maatschappelijke onrechten van de afgelopen decennia, ergens tussen het toeslagenschandaal en het neermaaien van MH17, is toch wel het gegeven dat er allerlei supermatige blanke/witte (graag omcirkelen waar u niet van uit uw panty schiet) auteurs zijn die om de haverklap een boekcontract voorgeschoteld krijgen, terwijl het in de Bijlmer en Slotermeer wemelt van de talentvolle scribenten van kleur die nooit een kans krijgen, terwijl ze in potentie allemaal hartstikke interessante boeken zouden kunnen schrijven over hoe het is om in Nederland te wonen met een migratieachtergrond. Dat is omdat uitgevers, redacteuren, promotiemedewerkers en iedereen die bij het CPNB werkt allemaal gore racisten zijn. Als Adolf Hitler nu had geleefd - en we zeggen niet dat dit het geval is, even puur hypothetisch - dan had hij zijn brood bij het CPNB verdiend, of in een boekwinkel, of nog erger, bij een literair festival. Of althans, dat was lang zo, inmiddels natuurlijk niet meer. Gelukkig hebben we net 10 jaar social justice-activisme achter de rug, iedereen heeft uitgebreid de kans gehad zichzelf te educaten en zulks werpt nu eindelijk zijn vruchten af. Iedereen die zegt geen kleur te zien wordt bij binnenkomst meteen getaserd en afgevoerd naar een gesloten ruimte zonder ramen waar eindeloos oude afleveringen van de Dipsaus-podcast worden afgespeeld. We zien juist wél kleur, sterker nog, we zien niets anders meer. En gelukkig maar. Pigment is gewoon weer wat het moet zijn, een onbeduidend detail drempelvoorwaarde om aandacht te genereren als auteur. Veelzeggend stuk in het FD vandaag, waarin schrijver Joris van Os uitlegt wat er gebeurde zodra hij zich het pseudoniem Sadiqa Almakhadie toe-eigende. Want: "‘Allochtonen zijn helemaal in’, hoorde ik ook hier op een uitgeversborrel. ‘Exootjes’ werden ze genoemd: ‘Heb jij nog exootjes in de aanbieding, Henk?’ Ik verzin het niet. Zou het echt zo plat zijn?" De kopij die hij onder eigen naam ter publicatie opstuurde naar het om onverklaarbare redenen nog bestaande Hollands Maandblad werd glashard afgewezen, als Sadiqa was het meteen raak. "Podium, Thomas Rap, Atlas Contact, zo’n beetje alle grote spelers. Atlas zei: ‘Het schrijven is zo goed, zo zuiver, je timing, je beelden, je ritme, je ziet dat je echt een groot talent hebt.’ Prometheus schreef: ‘Ze zou echt een roman of verhalenbundel moeten schrijven, ze is steengoed.’"

Niet zeiken jongens, dit is hoe maatschappelijke vooruitgang eruitziet.

U liegt en u draait

Oké even resumerend. Pim Lammers, een vriendelijke maar zeer matige dichter en auteur, schreef ooit een fictief verhaal voor volwassenen waar wat gore dingen in gebeurden en mocht toen van allerlei volstrekte idioten geen kinderboekenweekgeschenk meer schrijven. Zoiets noemen we een morele paniekaanval, die in dit specifieke geval werd aangejaagd door de ophitsers van Civitas Christiana, een organisatie die ter aarde is om, nu ja, op te hitsen. Lammers kreeg vervolgens allemaal doodsbedreigingen en trok zich terug, de hetze duurde voort, een gang naar de rechter volgde en nu zitten die conservatieve katholieken opeens geknield voor dhr Lammers met een open mondje en een zaadvragende blik in de ogen. Slobberen jongens, ritmisch slobberen, en daarna doorslikken graag. 

Update Ook Rutgers, bekend van de Lentekriebels, wint kort geding van Civitas Christiana. "De rechter wijst de vorderingen van Rutgers voor het grootste deel toe. Er is geen feitelijke basis om Rutgers in verband te brengen met pedofilie (...)  Ook het verwijt dat Rutgers kinderen ‘seksualiseert’ is onrechtmatig. Dat komt omdat Civitas dit verwijt onderbouwt door passages uit het lesmateriaal van Rutgers te verdraaien en die ten onrechte in een context te plaatsen van het door Rutgers aanzetten van kinderen tot seksuele handelingen.” Hele vonnis hierr. 

De haatblogs van CC staan overigens op het moment van schrijven nog gewoon online, maar dat is dus normaliter een kwestie van tijd. Gaat dus om dit soort spul:

Een podcast over het persoonlijke, het politieke, het professionele, het pietluttige en het potsierlijke

Het levensverhaal van Keyvan Shahbazi gun je niemand, en toch zou je wensen dat er (een stuk) meer Keyvan Shahbazi's op deze wereld rondliepen. Als jongeman werd hij opgesloten en op gruwelijke wijze gemarteld door de Iraanse Revolutionaire Garde, waarna hij in 1983 vluchtte naar Nederland. Daar studeerde hij Psychologie aan de UvA, en groeide uit tot columnist (eerst de Volkskrant, momenteel de Telegraaf) en daarna tot schrijver. Het is één ding om een nieuwe taal te leren en je verstaanbaar te maken, het is een tweede om er zo bedreven in te raken dat je er hele boeken in kunt schrijven - en goede ook. Zijn in 2021 verschenen debuutroman De Amerikaan van Karadj raden we iedereen van harte aan, evenals het deze week verschenen De prijs van vrijheid, een bundeling met zijn beste stukken van de afgelopen jaren. Keyvan heeft van dichtbij gezien en ondervonden wat het islamisme behelst - op zich een goede reden om het onderwerp te mijden en je kaken op elkaar te houden, maar dat zit niet in zijn karakter. Hij was van plan om in zijn nieuwe boek een Mohammed-cartoon af te drukken, maar zijn uitgever wilde er niet aan. Een gesprek met een moedig en mooi mens, en tevens een van de belangrijkste islamcritici van Nederland. Koesteren, zo iemand.

*NB: De prijs van vrijheid winnen? Aan het eind van de podcast zit een prijsvraag