Weekupdate Oekraïne (21). Rusland roept noodtoestand uit op de Krim, angst voor 'Russische provocatie' richting Baltische staten
Weer een week in het Slavische theater
Ja noodtoestand noodtoestand wat is een noodtoestand als je een land binnenvalt, de boel bezet en annexeert, vliegvelden en bases en infrastructuur tot je neemt, onder militaire controle een soort referendum 'wint' en dan ellende krijgt als het thuisland daar moeilijk over doet. WELNU: het heetste hangijzer van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne de voorbije week is de Krim. Nu probeert Oekraïne de Krim al maanden te isoleren door bruggen en toegangswegen te torpederen (zo werd de Krimburg meerdere keren aangevallen) maar nu wordt het toch wel penibel voor Rusland. Door Oekraïense aanvallen op de infrastructuur zijn er grote brandstoftekorten. Nu is peut al langer op de bon (max. 20 liter per voertuig per week), maar het wordt nu zo erg dat Rusland de noodtoestand heeft uitgeroepen. Alsof daar nog geen sprake van was.
Ook elders in het Moederland krijgt Rusland beuk van de Oekraïeners: afgelopen nacht werd de Russische olie- en energie-infrastructuur weer aangevallen. De olieraffinaderij Slavyansk in Krasnodar (300 km van de frontlinie) werd getroffen, alsook een raffinaderij in Yaroslavl (700 km van de frontlinie). Zelensky jubelt op Twitter: "We continue our operations that weaken Russia’s ability to wage this war. Each of our long-range sanctions means fewer resources serving Russia’s war machine, and another step toward peace. We will continue to respond to Russian terror." Blijven strijden tegen de Russische terreur!
Met de brandende olieraffinaderijen en aanvallen diep in Rusland begint Vladje Poetin langzaam maar zeker te vragen om vredesonderhandelingen en dat is opmerkelijk, omdat hij natuurlijk altijd heeft geroepen dat hij Oekraïne in een paar dagen zou inlijven. "Russia, as has been stated repeatedly, is ready for peace negotiations with Ukraine", zei hij maandag: "Rusland is klaar voor onderhandelingen met Oekraïne." In Oekraïne geloven ze Poetin natuurlijk niet op z'n mooie blauwe ogen. Ander dingetje: volgens 'bronnen' van The Guardian zou de in het nauw gedreven Poetin bezig zijn om prikken uit te delen aan de Baltische staten en misschien zelfs Polen, om de bereidheid van de NAVO te testen. Ach ja, oorlog.
Ander belanghebbend nieuws van de week: een grote gevangenenruil tussen beide landen. 160 man per land en dat levert uiteraard weer hartverscheurende beelden op (zie video onder). Komt allemaal door bemoeienis van de Vredespresident Donald Trump, die betrokken was bij onderhandelingen om in totaal en in fases 1.000 man per land over te laten steken. En dan tot slot, niet per se gewichtig maar toch het vermelden waard: Sergei Ivanov is dood. Hij was voormalig minister van Defensie van Rusland, was een van de vertrouwelingen van Poetin en gold in het verleden nog als iemand die Poetin (tijdelijk) zou kunnen opvolgen. In 2008 werd echter niet hij, maar Dmitry Medvedev naar voren geschoven. Geen nieuws over de doodsoorzaak, dus die zal wel uit een raam gekletterd zijn, of zich hebben verslikt in een bordje paddestoelen. Tot volgende week!
Liveblog oorlog. Amerika slaat weer terug, Iran valt Bahrein en Koeweit aan, staakt-het-vuren op losse schroeven
Liveblog 166, niet te verwarren met 165, die las u hier
Ja jongens het is precies tien dagen geleden dat de Verenigde Staten en Iran een akkoord ondertekenden dat voor enige rust zou moeten zorgen en vrede dichtbij zou moeten brengen, maar vooralsnog voor weinig rust heeft gezorgd en vrede niet dichtbij heeft gebracht. Opvallend, want we hebben hier wel te maken met de vredespresident, die ook nog eens alles weet van akkoorden. De afgelopen 48 uur gaat het steeds mis in de Straat van Hormuz, bekend van open zijn, totdat de Amerikanen op hun roemruchte excursie gingen. De islamitische republiek Iran misdraagt zich daar; Amerika doet vervolgens wat terug (en valt tien doelen aan), waarna het regime per drone Amerikaanse doelen in Bahrein en Koeweit aanvalt (niet altijd even succesvol). Volgens de Revolutionaire Garde werden daarbij acht installaties vernietigd. Nou, dan moet je net Trump hebben, die sluit alsnog op ingenieuze wijze een akkoord reageert op niet mis te verstane wijze militair verbluft iedereen met zijn strategisch vermogen dreigt op Truth Social dat als het zo doorgaat hij toch echt een keer gaat ingrijpen. Hou me tegen! Afijn, iedereen boos op iedereen want voorwaarden staakt-het-vuren geschonden, en hoewel enig gerommel hoort bij een staakt-het-vuren is het toch de vraag hoe lang dit nog een daadwerkelijk staakt-het-vuren blijft.
Ondertussen ook interessante ontwikkelingen in Irak, waar een bont gezelschap aan politici, topambtenaren en zakenlui met groot krachtsvertoon werd gearresteerd. Het zou gaan om onder andere een minister, parlementsleden enzovoorts. Volgens eerste geruchten gaat het om Iran-gezinde types; helemaal uit te sluiten is dat nog niet, maar het heeft er alle schijn van dat het een eerder beloofde anticorruptie-campagne betreft, waarbij alle kanten van het politieke spectrum een rekening gepresenteerd krijgen.
Dan, het echt belangrijke nieuws: Iran is vannacht uitgeschakeld van het WK voetbal.
Nou, lang verhaal kort, we gaan live.
Update 11:20 - Ondertussen meldt de IDF dat er 'gewoon' weer wat Hamas-commandantjes zijn uitgeschakeld.
Update 19:18 - Volgende onderhandelingsronde tussen Amerika en Iran uitgesteld.
Liveblog oorlog Iran. Trump, bekend van het aankondigen van akkoorden, zinspeelt dat er mogelijk binnenkort een akkoord aan zou kunnen komen
De vorige, liveblog 163, las u hier
Ja en dat maakt dit liveblog het 164ste, en wij hebben er zelf even geen zin in maar het staat iedereen vrij op te snorren hoevaak en in wat voor kleurrijke bewoordingen Trump in al die stukken aangaf dichtbij, het scheelt werkelijk niets meer en zou ieder moment kunnen gebeuren, een historisch akkoord te zijn. En ja, die man kan het weten, want hij heeft iemand in zijn naam een boek laten schrijven over deals sluiten en laten we wel wezen, Amerikaanse vastgoedmannetjes zijn natuurlijk precies hetzelfde als steenrijke, moordlustige sjiitische would-be martelaars. Afijn, volgens Trump is de VS nu aan het onderhandelen vanuit een positie van 'pure kracht', en dus kondigt hij maar weer eens aan dat er waarschijnlijk een akkoord met Iran aankomt.
Ondertussen meldt de Iraanse BuZa-minister Seyed Abbas Araghci zich maar weer eens, om te verkondigen dat het martelaarschap van Khamenei senior 'nooit zal worden vergeven of vergeten'.
Tussen de bedrijven door gaan in Washington vandaag Israël en Libanon in gesprek, over een manier om het vechten aldaar duurzaam te beëindigen. Netanyahu is aan de voorkant vast duidelijk: zijn troepen blijven voorlopig in zuidelijk Libanon, en zullen dat 'zolang als nodig' blijven doen. Daar valt kortom nog wat winst te behalen, maar mogelijk is akkoordmeneer Trump in staat beide partijen nader tot elkaar te brengen.
Liveblog oorlog Iran. Trump uit ergernis over NAVO-bondgenoten, wint onverwacht toch Senaat-stemming
Nummer 163, 162 las u hier
Ja en daar zat Rutte weer naast Trump, die de neiging heeft zijn hulpvragen te verpakken als verwijten, en nog steeds niet helemaal lijkt te kunnen verkroppen dat niet alle NAVO-landen zo enthousiast waren over zijn kleine excursie in het Midden-Oosten als hij. Afijn, de Iraanse parlementsvoorzitter en onderhandelmeneer Ghalibaf noemt het akkoord tussen zijn land en de VS een 'verklaring van Amerikaans verlies', maar Trump blijft maar herhalen dat hij ontzettend, historisch, jaloersmakend heeft gewonnen, en we hebben zowel Ghalibaf als Trump natuurlijk leren kennen als heerschappen met een gezonde afkeur van het stijlmiddel overdrijving.
Ondertussen won Trump in ieder geval wel bij een grotendeels symbolische stemming in het Senaat, over of hij toestemming aan Congress moet vragen voor het voortzetten van de oorlog. De Democraten hadden dit al een aantal keer geprobeerd, maar nu leek er voor het eerst ook voldoende Republikeinse steun te zijn. Gerommel thuis komt natuurlijk niet per se goed uit in tijden van onderhandelingen, maar op het laatste moment bedachten respectievelijk Bill Cassidy en Paul Rand zich. Laatstgenoemde lichtte toe: "Mijn stem is een manier om de president meer ruimte te geven om een duurzame vrede te uitonderhandelen." Eens zien of er vandaag schot in die zaak komt, kortom.
Update 11:10 - Israël zou zich hebben teruggetrokken uit een deel van zuidelijk Libanon
Liveblog oorlog. IAEA na Iraanse ontkenning: 'we gaan nucleaire faciliteiten wél binnenkort inspecteren', Trump hekelt Senaat-stemming
Onverwacht toch spannende uitspraken door het Internationaal Atoomagentschap in Liveblog 162. Liveblog 161 las u hier
Bovenstaande ontkende de woordvoerder van het Iraanse MinBuz eergisteren nog stellig dat - in tegenstelling tot wat de Amerikaanse delegatie beweerde - Iran het Internationaal Atoomagentschap toestemming zou hebben gegeven de faciliteiten met verrijkt uranium te inspecteren. Maar daar denkt het hoofd van het Internationaal Atoomagentschap Rafael Mariano Grossi blijkbaar toch anders over, en laat zich tijdens een bezoek aan Japan in opmerkelijk ferme bewoordingen uit over de kwestie:
"Ik begrijp de politieke statements, ze maken deel uit van de realiteit, maar waar ik u graag aan wil herinneren en uw aandacht op wil vestigen, is dat er een Memorandum van Overeenkomst is, ondertekend door beide presidenten. Het akkoord stelt expliciet dat de nucleaire activiteiten die met betrekking tot de nucleaire installaties zullen worden uitgevoerd, onder toezicht zullen staan van het IAEA – in alle opzichten. Uiteraard moeten we daarvoor een inspectie uitvoeren. Of dat nu overmorgen, over een week of over tien dagen gebeurt, het is belangrijk, maar niet essentieel. Het gaat hoe dan ook gebeuren." Brisant!
In ander nieuws is Trump ontstemd over een grotendeels symbolische stemming door de Senaat dat Trump toestemming aan Congress moet vragen voor het voortzetten van de oorlog. Democraten legden dit al negen (!) keer eerder voor, maar een Republikeinse meerderheid hield het steeds tegen. Dit keer ontbraken er echter twee Republikeinen in de zaal, te weten Dave McCormick en MITCH McCONNELL (107). Trump reageerde hier vier uur geleden onderstaand op met de strekking: 'net nu Iran bereid is alles op te geven geeft de Senaat Iran een gevoel van adem- en onderhandelingsruimte', maar dan op z'n Trumps.
Afijn, wij gaan weer live en vooral even Marine Trackers defensie.nl F5'en om te kijken of en wanneer gamechanger Hr.Ms. DE RUYTER in de Straat van Hormuz verschijnt om orde op zaken te stellen.
Update 14:33 - Slecht nieuws voor IS-leider Ali Husayn al-‘Ulaywi: hij is door de Amerikanen gedood
Recent CENTCOM-sfeerbeeld
Liveblog oorlog. Iran kondigt vier THEMATAFELS aan voor verdere onderhandeling, Israël bezorgd om Iraanse positie Libanon na deal
We zijn gek op thema's en gek op tafels in Liveblog 161. Liveblog 160 las u hier
Samenvatting van de 'onderhandelingen' over het 'principeakkoord' die gisteren afgerond werd: in principe goed dat ze elkaar eens ontmoet hebben. Je moet even graven voor een stavaza, maar Iraanse vice-MinBuz Kazem Gharibabadi zegt tegen Iraanse staatsmedia de 'technische gesprekken' met de VS erop zitten, en dat 'de onderhandelaars' hebben besloten dat er vier werkgroepen opgezet worden, te weten (even in het Engels): "Sanctions Termination, Nuclear Affairs, Reconstruction and Economic Development, and Monitoring and Implementation." Zoals bekend is het Iraanse kernwapenprogramma natuurlijk de hoofdkwestie, en dat ging gisteren meteen al lekker. De Amerikaanse delegatie beweerde dat Iran had ingestemd met het toelaten van inspecteurs van het Internationaal Atoomagentschap, maar kort daarna ontkende Iraanse staatsmedia die toezegging: "De eventuele aanwezigheid van inspecteurs moet worden vastgelegd in een definitieve overeenkomst. Een overeenkomst die, gezien de ervaringen met Amerika, onwaarschijnlijk lijkt." Ook beweerde de Iraanse hoofdonderhandelaar Ghalibaf gisteren tijdens zijn terugreis dat er alvast $12 miljard aan bevroren Iraanse tegoeden vrijgegeven zou worden.
In ander nieuws vreest Israël dat de deal de Iraanse positie in Libanon, en daarmee Hezbollah, significant zal versterken, terwijl het Israël de handen op de rug bindt. Axios schrijft: "Israëlische functionarissen vrezen dat de nieuwe afspraken de maandenlange inspanningen van de VS en Israël om Hezbollah te verzwakken en de invloed van Iran in Libanon te verminderen, zullen ondermijnen. Meer direct maken ze zich ook zorgen over tegenwerking vanuit Washington D.C. telkens wanneer ze een aanval op Libanees grondgebied willen uitvoeren, of over druk van Trump om zich terug te trekken uit Zuid-Libanon zolang de dreiging van Hezbollah nog bestaat."
Gisteravond kwamen Netanyahu en zijn MinDef Katz met een gezamenlijke verklaring waarin gesteld wordt dat de IDF aanwezig zal blijven, en zal blijven opereren in Zuid-Libanon: "De IDF zal vastberaden blijven optreden om bedreigingen tegen onze soldaten en burgers te neutraliseren, terroristische infrastructuur te ontmantelen en de veiligheidszone in Zuid-Libanon te handhaven." Afijn, we gaan maar weer eens live.
Update 10:45 - Het Iraanse MinBuz benadrukt nogmaals dat er geen inspecties door het Internationaal Atoomagentschap gepland staan. "Iran has neither held a meeting with International Atomic Energy Agency chief Rafael Grossi in Switzerland nor plans for the UN nuclear watchdog to inspect Iran’s damaged nuclear facilities, a foreign ministry spokesperson says."
Trump vijf uur geleden
Liveblog oorlog. Eerste ronde vredesgesprekken afgerond, sfeer 'positief en constructief'
Nummer 160 alweer, 159 las u hier
Goed nieuws voor liefhebbers van positieve en constructieve gesprekken, die leiden tot bemoedigende vooruitgang: onder leiding van Qatar en Pakistan zijn in Zwitserland positieve en constructieve gesprekken gevoerd tussen de Verenigde Staten en Iran, die leidden tot bemoedigende vooruitgang. Overigens is volgens Iran vooruitgang pas echt bemoedigend als Hezbollah in Libanon met rust gelaten wordt. Echt op hun wenken worden ze nog niet bediend, maar: "Bovendien kwamen de partijen overeen een de-escalatiecel op te richten, bestaande uit de partijen, de Libanese Republiek en onder begeleiding van de bemiddelaars, om de beëindiging van de militaire operaties in Libanon, zoals vastgelegd in het memorandum van overeenstemming, te waarborgen." Ondertussen meldt Israël dat het de 'veiligheidszone' in Libanon mooi niet gaat verlaten, stelt Netanyahu dat zijn luchtaanvallen de weg naar een Iraanse opstand hebben vrijgemaakt, terwijl de vicepresident van Iran juist benadrukt dat het de vijanden van zijn land niet gelukt is om 'mensen de straat op te krijgen tegen het systeem'. Dat had vermoedelijk iets te maken met de kogels waarmee mensen die dit toch probeerden door hun eigen regering werden doorzeefd. Met diezelfde regering vinden nu dus positieve en constructieve gesprekken plaats, die leiden tot bemoedigende vooruitgang.
Maar het regime, meneer, dat blijft.
Update 08:51 - Volgens Iraanse media gaat Khamenei binnenkort dan eindelijk begraven worden, en wel in Qom.
Update 11:58 - Vriend van de show Keyvan Shahbazi zat gisteren bij de Powcast om daar te vertellen wat hij van recente ontwikkelingen en de rol van Trump vindt. Spoiler: man is niet blij.
Update 12:01 - Na achttien uur onderhandelen keert de Iraanse delegatie weer huiswaarts.
Update 14:03 - Iraanse delegatie dreigde tijdens de gesprekken met vertrek door bombastische tweetjes en truthjes van Trump. "What we told the Iranians yesterday is when you guys engage in what us millennials might call trash talk, you can’t expect the POTUS not to respond and not to correct the record," aldus JD Vance.
Liveblog oorlog. 'Vanochtend Israëlische aanvallen op Hezbollah ondanks wapenstilstand', Witkoff en Kushner naar Zwitserland voor 'eerste nucleaire onderhandeling'
Het gaat echt even vallen of staan in Libanon in Liveblog 159. Liveblog 158 las u hier
Toelichting IDF gisteravond
Het is enorm fragiel allemaal in Zuid-Libanon. Hezbollah doodde gisternacht een gehele Israëlische tankcrew van vier inclusief de commandant van het tankbataljon, en verwondde daarna nog eens vijf IDF-soldaten, waarvan een ernstig. Daar reageerde Israël op met meer dan 150 luchtaanvallen op Hezbollah-doelen. Daarna kwam er onder Amerikaanse druk een wapenstilstand, maar volgens Libanese media vonden er vanochtend weer Israëlische luchtaanvallen plaats. De IDF heeft die aanvallen nog niet bevestigd, en het is op moment van schrijven niet bekend of hier, net als gisternacht, weer een hevige Hezbollah-aanval aan vooraf ging.
In ander vredesnieuws is Trumps gezant Steve Witkoff onderweg naar Zwitserland voor wat door Axios beschreven wordt als "de eerste ronde van gesprekken met Iran over een potentiële nucleaire deal". Jared Kushner zou voor dezelfde gelegenheid al in Zwitserland zijn, en de gesprekken zouden geleid gaan worden door VP Vance. Gaan we meemaken. Maar nu even live naar Zuid-Libanon.
Update 09:29 - Hier foto's van Israëlische luchtaanvallen op Hezbollah-doelen in Zuid-Libanon vanochtend.
Update 10:08 - Trump liet zich gisteren publiekelijk trouwens weer erg ontdooid uit over Israël en Netanyahu: "We fought very well with Israel, and we've had a great relationship with Israel. We're very formidable. And Bibi Netanyahu, he's a warrior prime minister. We really fought hard with Israel."
Update 15:30 - Nou, dat zat al in het vat, maar Iran heeft zojuist de Straat van Hormuz officieel 'GESLOTEN' verklaard door het aanhoudende gedoe tussen Israël en Libanon.
Trump weer wat ontdooid
Gisteren meer dan 150 IDF-aanvallen op Hezbollah doelen
Grootschalige Oekraïense droneaanval op industrie Moskou - ongekende beelden
What Air Defense Doing?
Het hart van de Russische industrie is keihard getroffen door een ongekende Oekraïense aanval. Het 'best beschermde luchtruim van Rusland' werd geïnfiltreerd door honderden drones waarbij de olieraffinaderij van Moskou, eigendom van de FIFA-troetelkindjes van Gazprom en gelegen binnen (!) de vierde Moskouse buitenring MKAD, het doelwit was. Op beelden zijn grote branden en enorme rookpluimen te zien bij de olieraffinaderij. Andere beelden tonen Moskovieten die de aanval aanschouwen: sommigen in verbaasd, anderen lacherig, anderen hysterisch - de raffinaderij ligt slechts een kilometer of vijftien van het Kremlin. Oekraïne ziet deze aanval mogelijk als vergelding op de brand in het Holenklooster en op Twitter kraaide Zelensky zojuist victorie: "This is a fully justified response to Russian attacks on our cities and communities, and another important result of our warriors’ work against facilities that sustain Russia’s war machine." Maar ja, we weten allemaal wat de reactie van Poetin zal zijn. Nog meer destructie, nog meer ellende.
Let op die klep die mee de lucht in gaat
Liveblog oorlog. Trump tekent principeakkoord in Versailles, Iraanse president tekent thuis, 1 IDF-soldaat gedood, 7 gewond door Hezbollah-aanval
Een uitstekend oog voor locatie in Liveblog 157, Liveblog 156 over die $300 miljard las u hier
Trump tekent het Verdrag van Versailles
De handtekeningen onder het principeakkoord (alle 14 punten hier te lezen) zijn nog niet droog, of een van de sleutelkwesties uit punt 1, namelijk een "immediate and permanent end to the war on all fronts, including Lebanon" staat alweer onder hoogdruk. Vanochtend vroeg meldde de IDF dat er gisterenmiddag 1 IDF-soldaat gedood, en zeven verwond zijn door een Hezbollah-explosief in Zuid-Libanon. Tegelijkertijd staat Netanyahu intern al onder hoogdruk vanuit de oppositie omdat hij zich teveel door Trump zou laten knevelen, en van oudsher wordt zo'n aanval altijd beantwoord met een serie van vernietigende vergeldingsaanvallen. En mocht dat ondanks Trumps wensen toch gebeuren, dan moet maar even bezien worden hoezeer Iran dat een schending van het principeakkoord vindt.
Ondertussen lijkt de kritiek door planwantrouwers op Trumps deal toe te nemen. Dat gebeurt in twee smaken: linkse commentatoren die zich verheugen om Trumps vermeende vernedering, en Israëlisch-gezinde commentatoren die vinden dat Iran teveel krijgt en te weinig geeft.
En vooral de Iraanse toezeggingen rond het opgeven van hun kernwapenprogramma - die de CIA, MinDef Hegseth en MinBuz Rubio sowieso wantrouwen - komen tot nu toe vrij zwak over. Axios schrijft:
"Een hoge Amerikaanse functionaris zei dat de ontmoeting in Zwitserland op vrijdag tussen een Amerikaanse delegatie onder leiding van vicepresident Vance en een Iraanse delegatie onder leiding van parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf "cruciaal" zou zijn voor het starten van nucleaire gesprekken. De functionaris beweerde dat er een "gentleman's agreement" was bereikt over de geplande nucleaire concessies van Iran, en dat de VS "binnen enkele dagen of weken" zouden weten of Teheran het meende met de uitvoering ervan."
Ah ja, de befaamde handdruk van de Islamitische Revolutionaire Garde! Maar, zo stelt dezelfde official wel (even in het Engels omdat dit citaat moeilijk vertaalt): "If we think that they're just dragging us along and kind of bullshitting us, then we'll be very quick to pull the plug on it and go back to tightening the screws on them very, very aggressively."
Als alles volgens Plan gaat ontmoeten een Amerikaanse en Iraanse delegatie elkaar morgen in Zwitserland om samen naar het Memorandum te staren. Afijn, wij gaan weer live en houden vooral in de gaten of Netanyahu Hezbollah vandaag aanvalt of niet.
Update 13:11 - De IDF meldt: "The IDF is deployed in the Security Zone, ~10 km inside Lebanese territory, due to operational requirements. IDF soldiers will continue to remove threats and strengthen the defense of Israel’s northern residents." Dat is dus op zich niets nieuws, maar het is wel een signaal naar Amerika en Iran dat Israël de regie van hun handelen in Libanon zelf in handen wil houden. Iran zegt namelijk dat de Israëlische aanwezigheid in Libanon de deal ongedaan zal maken.
Update 13:48 - Ondertussen schrijft CNN ook dat Netanyahu zich inzake Libanon niet gebonden zal zien door de deal. "Netanyahu has also told Trump that Israel does not see itself as bound by the deal, which requires an “immediate and permanent termination” of the war in Lebanon. Israel has already scaled back its operations there under US pressure."
Update 14:05 - Iraanse president Masoud Pezeshkian publiceert fotoscans van het getekende document en schrijft over de deal: "Dit is een historisch document en een boodschap van een machtig Iran: vrede zal worden gerealiseerd in de schaduw van wederzijds respect. De Islamitische Republiek Iran is altijd toegewijd en trouw aan wereldvrede met behoud van eer en onafhankelijkheid, vooruitgang en regionale samenwerking."

