Ehsan Jami - Links kijkt weg van islamisme. Waarom het Iraans regime niet mag winnen

Noot redactie: wederom in onze inbox, een uiterst leeswaardige beschouwing van Ehsan Jami over De Situatie, die wij inmiddels al zo lang monitoren

Vijf weken nadat de Verenigde Staten en Israël op 28 februari 2026 hun gecombineerde aanval op het Islamitische regime lanceerden, is de politieke verdeeldheid in Europa scherper dan de wapens boven Teheran. Links Europa protesteert luidkeels: op straat, in parlementen en op opiniepagina's. De verwijzing naar het internationaal recht klinkt verheven, maar achter die verontwaardiging schuilt een gevaarlijke naïviteit. Dit is geen oorlog over olie, hegemonie of imperiale rivaliteit. Dit is een oorlog over de architectuur van de mondiale orde. En die architectuur wankelt als het Westen nu terugdeinst.

Afschrikking werkt alleen zolang zij geloofwaardig is. Een militaire bondgenootschap dat verdeeld is en zijn militaire tanden niet durft te laten zien, is geen garantie voor vrede, maar een uitnodiging tot avonturisme. Xi Jinping kijkt ook naar het conflict in het Midden-Oosten. Dat is geen retoriek, maar geopolitieke realiteit. Taiwan is in Pekings strategische calculaties direct gekoppeld aan de vraag hoe ver Washington werkelijk wil gaan. Een zwak of inconsequent Amerika in het Midden-Oosten verschuift die berekening dramatisch. 

De chaotische terugtrekking uit Afghanistan in 2021 was niet slechts een regionaal fiasco, maar een mondiaal signaal. Kort daarna viel Rusland Oekraïne binnen. De afbrokkeling van westerse afschrikking tast inmiddels ook de fundamenten van de NAVO aan. Trump dreigt inmiddels openlijk met vertrek uit het bondgenootschap en legt de schuld bij Europese landen die veiligheid graag als Amerikaans exportproduct blijven behandelen. Dat is geen detail, maar een geostrategisch alarmsignaal. Wie in Europa defensie jarenlang verwaarloost, militaire afhankelijkheid normaliseert en tegelijk morele colleges blijft geven over machtspolitiek, moet niet verbaasd zijn als Washington op een dag de rekening presenteert. De zwakte van Europa voedt niet alleen de brutaliteit van zijn vijanden, maar ook het cynisme van zijn bondgenoot. 

Zulke gebeurtenissen staan niet los van elkaar. Zij voeden bij revisionistische machten de overtuiging dat het Westen vermoeid, verdeeld en risicomijdend is. Zodra Beijing concludeert dat Washington blaft maar niet bijt, wordt de kans op een invasie van Taiwan reëel. En dat zou niet alleen Taiwan treffen, maar ook de wereldeconomie ontwrichten, vitale toeleveringsketens beschadigen en het vertrouwen in westerse veiligheidsgaranties voor generaties ondermijnen. Juist daarin schuilt de eerste fout van links Europa: de hardnekkige illusie dat macht en vrede elkaars tegenpolen zijn. In werkelijkheid is macht geen tegenovergestelde van vrede, maar haar voorwaarde. In een wereld vol revisionistische machten is geloofwaardige macht geen luxe, maar de laatste verdedigingslinie van de liberale orde.

Wie denkt dat het islamisme Europa niet zal bereiken zolang het conflict geografisch elders blijft, begrijpt de aard ervan niet. Daarin schuilt de tweede en fundamentelere fout van links Europa. Alsof de dreiging pas bestaat wanneer zij letterlijk aan onze grenzen verschijnt. Alsof ideologieën zich laten tegenhouden door geografie. Maar islamisme is geen lokaal verschijnsel of regionaal incident. Het is een expansieve politieke ideologie die leeft van uitstraling, imitatie en overwinning. Wanneer een regime als dat in Teheran overeind blijft, blijft niet alleen een staat overeind, maar ook het bewijs dat een radicale islamistische orde ondanks sancties, druk en oorlog kan overleven en zelfs triomf kan claimen. 

En precies daarin schuilt het gevaar. Niet alleen dat het regime standhoudt, maar dat zijn methode succesvol lijkt. Dat meedogenloosheid loont. Hannah Arendt waarschuwde al dat totalitaire bewegingen niet ophouden bij hun eigen grenzen, maar expansie tot bestaansrecht maken. Dat is precies wat de Islamitische Republiek laat zien: een regime dat zijn ideologie vertaalt in raketten, terreurnetwerken, nucleaire ambities en een permanent offensief tegen de liberale orde. 

Europa houdt zichzelf graag voor dat het hier gaat om een verre strijd met louter regionale gevolgen. Maar ideeën reizen sneller dan legers. Triomfen elders voeden radicalisering hier. Elke geopolitieke overwinning van het islamisme werkt door in de verbeelding van sympathisanten, extremisten en opportunisten, ook binnen Europa. Niet via tanks, maar via politieke beïnvloeding, religieuze radicalisering, netwerken van intimidatie en de normalisering van antiwesterse en antidemocratische denkbeelden. De Islamitische Republiek is geen passieve speler in een complexe regio, maar een ideologisch centrum van militante ontwrichting. Wie dat niet onder ogen wil zien, kiest niet voor nuance, maar voor blindheid.

Alsof ayatollahs zich door West-Europese gewetenspoëzie laten ontwapenen. "Staakt-het-vuren" roepen is de goedkoopste daad in de politiek. Het vergt geen moed, kost geen kapitaal en stelt niets op het spel. Het is moraal als performance, verontwaardiging als zelfportret. Zoals Bernard-Henri Lévy herhaaldelijk benadrukt (in parafrase): "pacifisme bekijkt oorlog te vaak vanuit het perspectief van degenen die het geweld willen vermijden, in plaats van vanuit dat van de toekomstige slachtoffers die eraan zullen bezwijken als er niet wordt ingegrepen."

Links Europa heeft zichzelf een intellectuele val gezet. Door decennialang vrijwel elk westers militair optreden te framen als imperialisme, is het vermogen verdwenen om nog scherp te onderscheiden tussen agressie en respons, tussen een democratie die zich verdedigt en een theocratisch regime dat zijn eigen bevolking liquideert. Datzelfde regime doodde in januari 2026 tienduizenden Iraniërs die niets anders vroegen dan vrijheid. Waar was toen de Europese linkse verontwaardiging? Opvallend vaak bleef het stil. 

Daar ligt het pijnlijke verwijt. Een deel van links heeft nog wel de reflex van verontwaardiging, maar niet meer de ruggengraat van beschaving. Het spreekt graag over mensenrechten, maar zwijgt opvallend vaak wanneer vrouwen in Iran worden vernederd, religieuze minderheden worden vervolgd, dissidenten worden gemarteld, homoseksuelen worden vervolgd en Joden met vernietiging worden bedreigd, zolang de daders zich maar laten lezen in de taal van anti-imperialisme. Precies dat zien we nu: reflexmatig antiamerikanisme, automatische afkeer van Israëlisch optreden en een hardnekkige weigering om islamisme serieus te nemen als politiek gevaar. Dat is geen morele helderheid, maar intellectuele capitulatie.

Mijn pleidooi is niet ingegeven door blind militarisme. De burgerslachtoffers zijn werkelijk en tragisch, en de verwoesting van scholen, infrastructuur en ziekenhuizen slaat wonden die nog generaties voelbaar zullen zijn. Het doel is niet verovering of kolonisatie, maar ontmanteling: een Iran dat zijn nucleaire programma opgeeft, zijn proxy-netwerk afbouwt en ruimte maakt voor een volk dat al decennialang naar vrijheid reikt. 

De vraag is dus niet of Europa onaangetast kan blijven zolang de brandhaard elders ligt. De vraag is hoeveel strategische, morele en culturele schade wij bereid zijn te accepteren voordat wij erkennen dat deze strijd ook over ons gaat. Want als Teheran overleeft en daar legitimiteit aan ontleent, overleeft niet alleen een regime, maar ook een model. Een model dat overal waar vrijheid broos is en ressentiment groot, nieuwe aanhang zal vinden. Dat is de echte inzet. 

Dit gaat niet alleen over de toekomst van Midden-Oosten, maar ook de vraag of Europa en het Westen nog begrijpen wat de afgelopen duizenden jaren ons al hebben geleerd: zwakte voorkomt agressie niet, maar lokt haar uit. Wie afschrikking laat eroderen, vergroot de kans op oorlog. Wie autoritaire regimes de indruk geeft dat de prijs van escalatie beheersbaar is, zaait de crisis van morgen. Sommige ideologieën vragen niet om begrenzing, tolerantie of accepatie, maar om confrontatie!