Glibberige gereformeerde of ploeterende prutser?

De geschiedenis herhaalt zich niet maar rijmt wel, luidt het gezegde. En dat is nu zichtbaar in de Eerste Kamer. De berichten donderdagavond over op asielplannen muitende CDA-senatoren, doen onvermijdelijk terugdenken aan eerdere BBB-perikelen. Het kabinet Schoof zou nog maanden op zich laten wachten maar in aanloop naar de stemming over de Dwangwet vlogen de BBB’ers elkaar in december 2023 al in de haren.   

Het aanzien van BBB werd destijds gered door de voorzittershamer: de VVD draaide, waardoor de ploeg van BBB-fractievoorzitter Ilona Lagas geen kleur hoefde te bekennen. Dat had anders kunnen aflopen. Arie Griffioen – de muitende BBB-asielwoordvoerder van toen - is inmiddels niet voor niets D66-senator. Het is te hopen dat de nog resterende 12 BBB-kikkers netjes in de kruiwagen blijven zitten.

Terug naar het CDA. Opnieuw is het dus een junior-coalitiepartner van een kabinet dat nog moet aantreden, die in een asieldossier voor complicaties zorgt. De Faber-wetten liggen binnenkort voor in de senaat en zonder de 6 CDA-zetels is een meerderheid voor de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet Invoering Tweestatusstelsel kansloos.

EBI blues

Tussen het formatiegeweld door debatteerde de Tweede Kamer afgelopen week over de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De VVD mag zich graag presenteren als dé partij van law & order maar met de VVD-stripfiguren die nu het departement leiden, blijft er van dat beeld weinig over. De minister zelf – de uit een Ollie B. Bommel-strip weglopen poseur Foort van Oosten – figureerde vorige week al in deze kolom. Donderdag speelde zijn tweede man Arno Rutte zich in de kijker met wat niet anders valt te omschrijven als laffe linkse lulkoek en totaalfalen.

Eerst: wie is Arno Rutte? Van 2012 tot 2019 was de VVD’er slechts een Haaksbergense backbencher. Een brave borst bovendien; zijn bijverdiensten als zanger van _Harige Harry en de Ladyshaver_s noteerde hij keurig in het nevenfunctiesregister. Rutte kwam pas letterlijk in beeld toen in 2018 iemand tijdens zijn spreektijd zelfmoord in de nationale vergaderzaal probeerde te plegen. Afgelopen september werd hij staatssecretaris van Justitie en Veiligheid toen het kabinet Schoof dubbeldemissionair ging en Rutte een inmiddels vergeten NSC’er opvolgde.

Enter Ulysse Ellian; VVD-Kamerlid van de klas van 2021, gebukt gaand onder permanent beveiligingsregime omdat hij uit zowel criminele als Iraanse hoek – in beide gevallen georganiseerde misdaad dus – bedreigd wordt. Zoon van Afshin, die zich al sinds de moord op Theo van Gogh in hetzelfde stelsel bewaken en beveiligen bevindt. Ter illustratie: als vader en zoon Ellian een kopje koffie op het Malieveld willen drinken, ziet dat er zo uit.

Donderdag stond Ellian de Jongere dus tegenover Rutte. Dat ging gelijk mis. De staatssecretaris trapte af met een wazig persoonlijk betoog over countryzanger Johnny Cash die een groot hart voor de gevangenen van Folsom Prison had. Rutte had zich daarom net als The Man In Black in het zwart uitgedost. Waarna tot verbijstering van Ellian, PVV’er Emiel van Dijk en Jan Struijs (50PLUS), een linksig geitenwollensokkenverhaal volgde over zielige gedetineerden die het ook niet makkelijk hebben.

Weekoverzicht

De term gezagscrisis is een oude bekende maar de populariteit komt in golven. Vroeger rolde de uitdrukking vaak voorbij in verband met corona-, studenten- en boerendemonstraties, nu rond extreemlinkse-, extreemrechtse- en Palliewapprotesten en altijd als het Oud & Nieuw betreft. Daarnaast verkeert de hoofdstad natuurlijk al jaren in een permanente gezagscrisis, iets wat de burgemeester van Amsterdam Femke Halsema begin deze maand ogenblikkelijk ontkende, terwijl delen van haar stad nog smeulden.

Het ontkennen van een gezagscrisis is de middelmatige bestuurder eigen omdat toegeven de touwtjes niet zo strak in handen te hebben als gehoopt, afbreuk doet aan de eigen geveinsde voortreffelijkheid. Dat daarmee onvermijdelijk het eigen gezag ondergraven wordt, heeft gek genoeg geen consequenties. Drie gezichten die deze week in het oog sprongen.

De Nationale Ombudsman is van de Hoge Colleges van Staat de meest tot de verbeelding sprekende. Hij is namelijk volstrekt eigen baas, niemand kan hem voorschrijven hoe hij zijn werk moet doen en hij heeft maar één opdrachtgever en dat is de burger. Nobody fucks with Reinier van Zutphen. Behalve… eerdergenoemde Femke Halsema.

Er gebeurde dinsdag iets geks met een 'pijplijnactie'

Misschien ligt het aan het tijdstip dat niemand van de Tweede Kamercommissie Buitenlandse Zaken reageert op de opmerkelijke uitspraak van minister David van Weel (VVD) in de video hierboven. Het is dinsdagavond even na achten in de Groen van Prinstererzaal. Van Weel is daar voor het commissiedebat over de Raad Buitenlandse Zaken eind deze maand; het maandelijks overleg van hem en zijn Europese collega’s in Brussel. Nadat Stephan van Baarle het DENK-stokpaardje over het op sanctielijsten zetten van ‘gewelddadige kolonisten die Palestijnen aanvallen’ en het weigeren van Israëlische ministers heeft bereden, reageert de minister van Buitenlandse Zaken met een verhandeling over het Schengen Informatie Systeem (SIS). Dan volgt uit het niets een opmerking over een door een EU-lidstaat op deze opsporingslijst gezette luitenant-kolonel van het Oekraïense leger die Van Weel tóch tot Nederland toeliet 'om te vertellen over een actie die hij had uitgevoerd op een pijplijn'. Wut?

Uitgeschreven zegt Van Weel: "Wat wij gedaan hebben met die twee Israëlische ministers, is ze SIS-signaleren. Dat zijn geen sancties, maar dat betekent dat ze Europa niet meer binnenkomen. Overigens is ook dat niet waterdicht. Omdat niet alle landen dat hebben onderschreven, kan een individueel land een uitzondering maken op een SIS-signalering. Dat hebben wij recent gedaan, zal ik u vertellen, voor een luitenant- kolonel van het Oekraïense leger die hierheen kwam om te vertellen over een actie die hij had uitgevoerd op een pijplijn. Om die reden was hij gesanctioneerd, of op de SIS-lijst gezet, door een ander Europees land. Daarbij hebben wij de afweging gemaakt dat wij deze meneer toch een uitzondering wilden geven voor het bezoek aan Nederland. Maar dat is wat anders dan persoonlijke sancties instellen, waardoor mensen geen bankrekening meer kunnen hebben, geen tegoeden meer kunnen hebben, inderdaad ook reisverboden krijgen opgelegd et cetera et cetera."

Van Baarle merkt de opmerking over de Oekraïense hoofdofficier niet op. Ook Derk Boswijk (CDA), Don Ceder (CU), Eric van der Burg (VVD), Simon Ceulemans (JA21), Sarah Dobbe (SP), Kati Piri (PvdAGL), Chris Stoffer (SGP) en Hanneke van der Werf (D66) – de club zit sinds 17.00 uur in het zaaltje – zeggen niets. Zelfs FvD’er Ralf Dekker – zijn partij heeft een grote interesse in alles wat met Rusland, Oekraïne en pijpleidingen te maken heeft – slaat niet aan op wat Van Weel zojuist heeft gezegd. De bewindsman beantwoordt de overige vragen en om 20.44 uur hamert voorzitter Raymond de Roon (PVV) af.  

Het is bizar dat geen van de elf Kamerleden in het zaaltje aanslaat op de woorden van Van Weel over deze mysterieuze Oekraïense luitenant-kolonel. Het woord pijplijnactie doet - terecht of niet - onvermijdelijk denken aan de aanslag op de Nord Stream-pijpleiding in 2022. En waar bestaat die SIS-signalering (er zijn verschillende) eigenlijk uit, wordt de militair gezocht of mag hij alleen de EU niet in?

En wat bedoelt Van Weel met recent? En met wie sprak de Oekraïner in Nederland, maakte hij deel uit van het gevolg van Volodymyr Zelensky tijdens zijn bezoek aan de Tweede Kamer op dinsdag 16 december? Sterker: zat de luitenant-kolonel samen met de Oekraïense president in Vak K? En de belangrijkste vraag: wélke EU-lidstaat die de Oekraïner op de SIS-lijst heeft gezet, wordt nu door Van Weel genaaid? 

Bassiehof heeft het deze week allemaal voorgelegd aan de woordvoerder van de minister van Buitenlandse Zaken. Met de antwoorden schiet het tot nu toe niet op. De laatste update is van vrijdag: "We zijn het na aan het gaan. Navraag bij onze collega’s levert vooralsnog niet veel op, zowel op basis eigen informatie als informatie in het publieke domein." De vragen over de SIS-signalering liggen bij het ministerie van Asiel en Migratie omdat zij hier verantwoordelijk voor zijn, laat de woordvoerder weten. "Ik weet nog niet zeker of zij überhaupt namen mogen communiceren over SIS-signaleringen."

Misschien moeten die ambtenaren dat dan even vragen aan de minister van Asiel en Migratie. Oh wacht, dat is óók David van Weel.

U begrijpt, dit gaat nog wel even duren. Jammer dat niemand in dat zaaltje ernaar vroeg, dat had veel tijd gescheeld. Wordt vervolgd.

Maak er dan op z’n minst een lucratieve deal van

Nederland moest en zou van het Groningse gas af en toen het ruim twee jaar geleden eindelijk zover was, besloot toenmalig D66-gasstas Hans Vijlbrief de honderden meters diepe gasputten voor de zekerheid ook nog eens vol te storten met beton. Nu heeft het Oekraïense staatsbedrijf Naftogaz – curieus weetje: president Volodymyr Zelensky verving in de nasleep van de Gouden WC-pot-affaire onlangs de corrupte top van het bedrijf – zijn oog laten vallen op de bovengrondse boedel van het Groningse gasveld: de gaspompen en kranen.

Dat is D66 Kamerleden Felix Klos en Hanneke van der Werf deze week ook niet ontgaan. De twee klommen donderdag in de pen om het kabinet aan te sporen ogenblikkelijk werk van het verzoek uit Kiev te maken. De vraagstelling ademt in alles Oekraïense plofkippendrift: “Erkent het kabinet het essentiële belang van een snelle reparatie van de Oekraïense gas-infrastructuur voor het moreel van de Oekraïense bevolking en dus ook voor veiligheid van Europa?”

Het D66-duo wil overduidelijk gas op de lolly: hun vragen moeten vóór komende woensdag beantwoord zijn omdat er dan een debat over gasmarkt en leveringszekerheid gepland staat. Het is te hopen dat minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) en die van Klimaat Sophie Hermans (ook VVD) even hun collega’s van Economische Zaken en Financiën (óók al VVD’ers) laten meekijken als ze vraag 6 beantwoorden:

Laatste Kamervraag van 2025

Tijs van den Brink perst en perst, afgelopen woensdag. De druk is groot: nog even en de dag is voorbij en 2025 zit er dan ook op. Tom Poes, verzin een list, mompelt hij om vervolgens de Drie-eenheid aan te roepen: Jezus Christus, Frits Bolkestein en Henri Bontenbal (geen grap).

Het is twee maanden na de verkiezingen maar de nieuwbakken CDA’er zit er qua Kamervragen stellen nog niet lekker in. Met zijn eerste setje ooit op woensdag 19 november over die 49 sterfgevallen dankzij schimmige medicijnensite Funcaps, is hij aanvankelijk tevreden. Liep ook lekker op Twitter. Totdat iemand in de fractie hem erop wijst dat PvdAGroenLinkser Julian Bushoff dezelfde vragen al een dag éérder heeft gesteld!
Bushoff, die naam kent hij nog wel. God, wat had hij hard gelachen toen die snotneus een paar jaar terug in de fout ging met zijn Kamervragen. En nu wordt hij uitgerekend door die blaag afgetroefd.

Nee, dit was niet de schriftelijke entree die Van den Brink zich had voorgesteld. Het volgende samen met een andere nieuwkomer onder begeleiding van Derk Boswijk ingeleverde velletje over trollenlegers, was ook mwah. Vervolgens samen met D66’er Heera Dijk – wat een leuke vrouw om te zien, valt hem op – Kamervragen indienen was ook nieuw. We gaan in de toekomst nog veel meer met ze samenwerken dus doe maar, had Henri tegen hem gezegd. En zo geschiedde. Maar wat heeft Tijssie daar zélf aan? Zichtbaarheid is alles voor een politicus, weet hij. Anders is het al snel van Zeg maar adieu met je handje.

Pikant want hij is toezichthouder van Klaas Dijkhoff’s club VON

NRC zet op Eerste Kerstdag om 21:30 uur het artikel Groeiende kritiek op de manier waarop Peter Wennink in zijn rapport met cijfers omspringt online. Een opmerkelijk tijdstip: Nederland buikt uit van de feestdis. De oud-ASML baas had zijn werkstuk eerder deze maand gepresenteerd. Aanvankelijk werd het rapport – voorstellen om de welvaart te behouden én uitdagingen op te lossen voor zaken als wonen, stikstof en zorg (prijskaartje: 150 miljard euro) – omarmd door formatiegenoten CDA, D66 en VVD. Maar nu volgt de kritiek.

Dat commentaar kwam in eerste instantie van partijen ter linkerzijde en de vakbonden die zich zorgen maken over het welbevinden van werknemers. Maar de harde noten die Eerste Kerstdag in NRC worden gekraakt gaan over de statistieken waarmee Wennink zijn ideeën in het rapport ondersteunt. “Bijna elk cijfer dat ik beetpakte, verbrokkelde in mijn handen”, aldus financieel journalist Joris Heijn. FNV-econoom Tijmen de Vos ziet ‘halve waarheden, verdraaiingen en misbruikte statistieken’. CPB, DNB en hoogleraar ondernemingsfinanciering en financiële markten aan de UvA Arnoud Boot onderschrijven de kritiek op de cijferbrij. Een treffend voorbeeld uit het artikel is de grafiek met schrikbarende steile curve hierboven.

Die staat op pagina 16 van het ruim honderd pagina’s tellende rapport. Daar waarschuwt Wennink dat de overheidsschuld in 2060 kan oplopen tot 234 procent van het nationaal inkomen. De bron waar de rekenmeester zich op baseert heeft Bassiehof voor het gemak rood omcirkeld: het CPB.

Nothing to lose

Politiek gezien was 2025 een verloren jaar. Met zo’n beetje iedere dag een rel vermakelijk maar BBB, NSC, PVV en VVD reden groots en meeslepend hun karretje in de poep. Het kabinet Schoof dat zichzelf vanaf dag 1 ondermijnde met wantrouwen, kift en amateurisme heeft op enkele uitzonderingen na helemaal niets gepresteerd. Nadat Geert Wilders de club ten val had gebracht, struikelde het dankzij de hysterische NSC’er nummer zoveel Caspar Veldkamp nóg een keer. Wat rest is een augiasstal waarin de resterende BBB- en VVD-bewindslieden elkaar bekogelen met koeienvlaaien. Van de beloofde zonnige hoop, lef en trots bleef niets over waarop Rob Jetten riep Het kan wel en nu is de D66’er premier-elect. Maar mazzelen met Wilders’ afzegging voor een debat en een enthousiasmerende maar vage vibe, maakt iemand nog geen Politicus van het Jaar. Niet in deze kolom althans. Wie wél zometeen, maar eerst nog wat andere huldeblijken.

Wel heeft Gouke Moes een stappenplan voor u

Geen NPO debat meer in 2025. Het overleg over de mediabegroting met BBB-minister van Onderwijs en Media Gouke Moes (da’s deze) had afgelopen week zullen plaatsvinden maar is verplaatst naar maandag 26 januari volgend jaar. Dat is pijnlijk voor de omroepen die in de weken voorafgaand aan de vergadering volgens een zorgvuldig opgesteld schema dagelijks lieten weten welk programma vanwege de bezuinigingen nu weer zou verdwijnen. Dit alles gevolgd door huilende commentaren, petities en opiniestukken van NPO-medewerkers en -fans. Als toetje werd er ook nog een Mona-rel opgeklopt. Maar de Kameragenda gaat zijn eigen gang en nu moet de ophefwekker helemaal opnieuw opgewonden worden.

BBB-voorvrouw Caroline van der Plas had voor de zekerheid twee weken geleden al een voorschot op de begrotingsbehandeling genomen. Ze wilde een apart debat over journalistiek activisme bij de NPO. Ook vroeg ze zich af of de regering van plan was om in navolging van het BBC-schandaal de publieke omroep onder het vergrootglas te leggen middels een onderzoek. Er bleek geen Kamermeerderheid voor; de kwestie zou prima bij het aankomende mediadebat passen, besloot een Kamermeerderheid. Een debat dat nu dus niet doorgaat.

Alsof de duvel ermee speelt had SGP-voorman Chris Stoffer ondertussen Kamervragen met dezelfde strekking gesteld aan minister Moes. Welke lessen trekt de NOS uit zorgen die leven over de rol van de BBC bij de berichtgeving over Gaza? Ook de zwarte kous pleit voor een onderzoek zoals bij de BBC. Die vragen werden deze week wél beantwoord.

Houd dat vast

Elke stap in dit formatieproces wordt met veel drama gebracht. Terecht in het geval van D66-oudgediende Hans Wijers die de plaat moest poetsen nadat hij een duwtje kreeg van zijn eigen miljonairsclubje en zich verslikte in een misogyn appje. Heel progressief Holland sopt vervolgens als Rob Jetten en Henri Bontenbal deze week hun voor elk wat wils-document toelichten bij Timmie. De inkt was echter nog niet droog of de formatie verkeerde in EEN IMPASSE. Iedereen blokkeert alles, klinkt het vrijdag in het formatiekwartier: informateur Sybrand Buma ziet geen steun voor een 'werkbare' meerderheids- of minderheidscoalitie.

Steun voor een minderheidskabinet klinkt tegenstrijdig; wellicht heeft PvdAGroenLinks-leider Jesse Klaver gedreigd dat zijn partij elk toekomstig voorstel in de Eerste Kamer ongeacht de inhoud zal laten sneuvelen. Dat zou politiek vandalisme zijn en de kans is klein dat de soep zo heet gegeten zal worden.

Het is ondertussen tot de fusiepartij natuurlijk doorgedrongen dat Kati Piri’s genocidemotie van afgelopen zomer – het niet langer functioneren van Iron Dome zou hebben geleid tot tienduizenden dode Joden, Palestijnen, Druzen en Christenen had ze eerder zelf berekend - een hele dure was. De partij verloor de verkiezingen, Timmerfrans maakte de pleiterik en dankzij de rechte rug van VVD-voorvrouw Dilan Yesilgöz zit regeren er voorlopig niet in. Het moet voor oude garde PvdA’ers pijnlijk zijn dat hun ooit keurige links-progressieve bestuurderspartij zo’n zware tol betaalt voor de fusie met de extremistische intifadaroepers van GroenLinks.