Feynman en/of Feiten – Bruin goud

Er was eens, lang geleden, in een land heel, heel ver weg een magisch goedje. Niet het toverdrankje van Asterix en Obelix, maar een poeder dat plantjes liet groeien als kool. Europeanen voeren naar Peru om vogelstront van de rotsen af te schrapen, Guano, een soort natuurlijk Pokon inclusief stikstof, fosfaat en kalium, puur voedsel voor flora.

Begin vorige eeuw vonden Fritz Haber en Carl Bosch een proces uit waar aardgas werd gebonden aan stikstof, de geboorte van kunstmest. De prijs van plantenvoedsel kelderde, het aanbod explodeerde, samen met grotere machines kwam er meer en goedkoper van het land. We stegen in een eeuw van 1 naar 8 miljard eters op deze aarde.

24,8% van de stikstof in kunstmest kwam in 2024 uit de golfstaten, 15,5% uit Rusland. Bij elkaar is de wereldwijde landbouw voor 40,3% afhankelijk van stikstof uit hopelozeconflictgebieden. De straat van Hormuz bleef dicht, bijna alle raffinaderijen van Rusland hebben kleine technische uitdagingen. Kunstmest, graan en rijst verdubbelden in prijs.

Het is tijd voor een nationaal noodplan, waar we stikstof niet meer zien als afvalstof, maar als grondstof voor het plantenleven, voor akkerbouw en voor ons voedsel in de supermarkt. Het is iets om te hamsteren en op een veilige plek op te slaan. (liever niet midden in een stadscentrum of zeehaven zoals tijdig en regelmatig gemeld).

We kunnen stikstof voor 77 tot 80% terugwinnen uit mest. Winstgevender dan geschetst in 2023. De boer hoeft niet te betalen voor de afvoer van mest, of de inkoop van kunstmest. Dat is inmiddels duurder, want aardgas is duurder. Transport is duurder. De besparingen van gerecyclede mest (renure) zijn beter dan eerder geschetst.

Aangezien fossiele bronnen voor kunstmest sowieso eindig waren en duurder worden, was deze stap naar circulair gebruik van stikstof al decennia logisch. Dan moet ons kabinet wel de Europese goedkeuring voor renure ook in Nederland doorvoeren, anders loopt de diarree bij onze voorzichtige bankiers dunnetjes door de krijtstreep broek.

Deze investering kost België miljoenen en levert Belgische boeren en hun samenleving geld en voedsel op, wij denken in kapitaalvernietiging van tientallen miljarden en leveren familiebedrijven, belastinginkomsten en voedselzekerheid in. Onze lage voedselprijzen bagatelliseren het belang van voedsel, in voedingswaarde zijn we netto importeurs.

Helaas is sommige grond alleen geschikt voor gras. Veeteelt is een cruciale schakel die gras, schillen en andere afvalstromen verwerkt tot melk, leer, vlees en mest. Regels over nutteloos en soms zelfs schadelijk lokaal uitrijden van mest zijn wereldvreemd in deze tijden van mondiale tekorten aan mest en voedsel.

De Universiteit van Nebraska liet zien hoe veeteelt koolstofneutraal of zelfs koolstofnegatief kan worden. Dat hiervoor nog stappen moeten worden gezet, is geen argument dat niet te gaan doen. De bijvangst van de Lely Sphere en de stikstofkraker is methaan, een duur gas dat tachtig keer meer opwarming geeft dan koolstofdioxide.

11,4% van de fosfaat in kunstmest kwam in 2024 uit de golfstaten, 14,2% uit Rusland. Een kwart van het fosfaat komt uit conflictgebieden. 24,5% van het kalium kwam uit Rusland, 5,6% uit Israël en 4,7% uit Rusland. Een derde van het kalium komt uit eeuwige conflictgebieden. Deze grondstoffen komen ook gratis uit een kip en een koe.

Rijke westerse landen zullen op de wereldmarkt altijd wel ontwikkelingslanden uit de markt drukken als het gaat om de inkoop van stikstof, fosfaat en kalium. Alleen geven forse leveringsproblemen met respectievelijk 40%, 25% en 35% van het voormalige aanbod op de wereldmarkt, minder landbouwopbrengsten in armere landen.

Rusland mist niet alleen brandstof om te rijden en te vechten, maar ook om te oogsten. De Russische opbrengsten vanuit export van voedsel, brandstof en kunstmest dalen, het huishoudboekje van Poetin loopt steeds verder vast. Boeren die niet of minder kunnen oogsten, kunnen ook geen of minder zaaien of kunstmest kopen voor volgend jaar.

Honger zal binnenlandse en geopolitieke instabiliteit geven, wat zich ook weer uit in volksverhuizingen op zoek naar eten, kansen en rust. Mao Zedong verkeek zich ooit op voedselproductie, en eindigde met tientallen miljoenen minder onderdanen. Het lijkt politici en bankiers weer te ontgaan dat je verder mag kijken dan kwartaalcijfertjes.

Wie duurzame vrede wil, heeft voedsel en mest nodig.